بین الملل

جهان غرب و به طور خاص آمریکا که همواره بر اصول لیبرالیستی و دموکراتیک تاکید داشته، اکنون به نقطه ای رسیده اند که «مارک روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا به صریح‌ترین شکل ممکن می‌گوید «این اصول اکنون خود به یک مانع بزرگ در مسیر آمریکا جهت حراست از منافع ملی‌اش تبدیل شده اند و البته که تقویت دشمنان جهان غرب را نیز به دنبال داشته اند!» در جهان فعلی، اتحادها و ائتلاف‌ها سُست‌تر از هر زمان دیگری شده‌اند و بدگمانی دولت های مختلف نسبت به یکدیگر و تاکید بر مسلح شدنِ حداکثری، به نحو ملموسی برجسته شده است.

بعد از آنکه رژیم‌صهیونیستی منطقه جدایی طلب سومالی‌لند را به‌عنوان یک کشور به رسمیت شناخت، عربستان به‌دنبال نهایی کردن توافقی برای ایجاد یک ائتلاف نظامی جدید با سومالی و مصر است. حسن شیخ‌محمود، رییس‌جمهور سومالی برای نهایی کردن این توافق که هدف از آن تقویت همکاری‌های راهبردی در حوزه امنیت دریای سرخ و نیز گسترش همکاری‌های نظامی است، به‌زودی به عربستان سفر خواهد کرد.

نظام مالی جهانی، شاید پیچیده‌ترین و در عین حال مؤثرترین ابزار چپاول نرم باشد. به کشورها القا شده که ثبات اقتصادی، در گرو پول قوی، ذخایر ارزی بالا و پیوند عمیق با بازارهای مالی غربی است. اما این پیوند، اغلب یک‌طرفه است.وقتی ذخایر ارزی کشورهای پیرامونی در اوراق بدهی غربی نگهداری می‌شود، عملاً سرمایه آن‌ها با نرخ پایین در خدمت اقتصادهای مسلط قرار می‌گیرد. در زمان بحران، جریان سرمایه به سرعت معکوس می‌شود و این کشورها با شوک ارزی و مالی روبه‌رو می‌شوند، در حالی که مراکز مالی غربی پناهگاه امن معرفی می‌شوند.

گرینلند در مسیر کریدورهای هوایی و دریایی بین آمریکای شمالی، اروپا و آسیا واقع شده است. این موقعیت چشمگیر، آن را به نقطه‌ای کلیدی برای نظارت و کنترل مسیرهای حمل‌ونقل در منطقه قطب شمال تبدیل کرده است. با توجه به تغییرات اقلیمی و ذوب یخ‌های قطبی، مسیرهای دریایی جدیدی در این منطقه باز می‌شوند که اهمیت استراتژیک گرینلند را مطابق آنچه از قبل پیش‌بینی شده افزایش می‌دهد.گرینلند همچنین دارای منابع غنی از جمله نفت، گاز طبیعی، اورانیوم و عناصر کمیاب است. این منابع، توجه قدرت‌های جهانی را به خود جلب کرده و رقابت برای دسترسی به آن‌ها را بیش از پیش تشدید کرده است.

اینکه ترامپ در سال ۲۰۲۶ دقیقاً چه خواهد کرد قابل پیش‌بینی نیست، اما می‌توان حدس زد که او ممکن است در موضوع کمک‌های نظامی آمریکا به اسرائیل تغییرات جدی ایجاد کند. با اینکه توافق فعلیِ کمک‌ها تا اواخر دوره ترامپ تمام نمی‌شود، به نظر می‌رسد این موضوع از همین حالا ذهن او را درگیر کرده است. او در دیدار آوریل گذشته با بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید گفت: «ما سالی ۴ میلیارد دلار به اسرائیل می‌دهیم. این رقم بزرگی است. راستی، تبریک می‌گویم.» همین جمله می‌تواند یک هشدار باشد که نشان می‌دهد ترامپ از این توافق کاملاً راضی نیست، حتی اگر اسرائیل همه این پول را داخل خودِ آمریکا خرج کند.

امنیت برخی کشورها را نمی‌توان به قیمت امنیت برخی دیگر تضمین کرد. روسیه به اصول نظم جهانی چندقطبی متعهد بوده و مصمم است روابط گسترده خود را با کشورهایی که مایل به همکاری هستند، حفظ کند.

ترامپ پس از تجربه‌ی شکست سیاسی در داخل آمریکا و تضعیف چهره بین‌المللی واشنگتن، ظاهراً به تئوری قدیمی خود بازگشته است:«سیاست یعنی معامله، حتی در جنگ و صلح». اما آنچه امروز دیده می‌شود، تبدیل بحران‌ها به بستر ذخیره و جابجایی سرمایه‌های نامرئی است؛ سرمایه‌هایی که به‌عنوان «پشتیبان مذاکرات صلح» تعریف می‌شوند اما در واقع، مسیر بازچرخانی پول‌های حاصل از تجارت انرژی، فروش تسلیحات و واسطه‌گری کشورهای سوم را می‌سازند.

«لارس کلینگبایل» ( Lars Klingbeil) معاون صدراعظم آلمان و وزیر دارایی فدرال این کشور امروز چهارشنبه در سخنانی هشدار داد که روابط اروپا با آمریکا در حال «فروپاشی» است، زیرا آنها «دوره تاریخی آشفتگی» را در دوران دولت دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا سپری می‌کنند.

با مرکزی‌تر شدن سامانه‌های هوش مصنوعی در فرآیند تصمیم‌گیری رهبران، جنگ اطلاعاتی می‌تواند نقشی به‌مراتب قدرتمندتر در اجبار و منازعه ایفا کند. از این‌رو، برای تقویت بازدارندگی در عصر هوش مصنوعی، سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان دفاعی و نهادهای اطلاعاتی باید با شیوه‌هایی که از طریق آن‌ها مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند به سلاح تبدیل شوند، به‌طور جدی مواجه شوند و اطمینان حاصل کنند که دفاع‌های دیجیتال در برابر این تهدیدها همگام با آن‌ها توسعه می‌یابد. سرنوشت بحران‌های آینده ممکن است به این مسئله وابسته باشد.

دولت ترامپ تلاش‌های خود را برای گردآوری اطلاعات جاسوسی مرتبط با گرینلند تشدید کرده است.آمریکا به دلیل موقعیت راهبردی گرینلند در منطقه قطبی، این جزیره را برای تقویت امنیت ملی خود حیاتی می‌داند. گرینلند امکان رصد فعالیت‌های نظامی روسیه و چین در منطقه را فراهم می‌کند و علاوه بر آن، وجود منابع طبیعی همچون نفت، گاز و معادن نیز بر اهمیت آن افزوده است.

ژاپن با شتاب در حال پیشبرد تلاش‌هایی برای افزایش چشمگیر توان نظامی خود است؛ از جمله با دو برابر کردن هزینه‌های سالانه تسلیحاتی تا بتواند در برابر تهدیدهای فزاینده چین ایستادگی کند. این هدف در شرایطی دنبال می‌شود که متحد اصلی توکیو، یعنی آمریکا، خواهان مشارکت نظامی بیشتر در آسیاست و یک سیاست‌مدار تندرو و فوق‌محافظه‌کار رهبری ژاپن را در دست گرفته است.

راهبرد دولت دوم ترامپ در آمریکای لاتین واجد آثار بلندمدت ساختاری است که می‌تواند چهره این قاره را برای سال‌ها دگرگون کند. یکی از مهم‌ترین تبعات، تضعیف نهادهای منطقه‌ای و چندجانبه است. سازمان‌هایی مانند CELAC، مرکوسور و حتی سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) که پیش‌تر نیز با اختلافات داخلی دست‌به‌گریبان بودند، اکنون در برابر آزمونی دشوار قرار گرفته‌اند. ناتوانی این نهادها در ارائه واکنشی واحد به ربایش رئیس‌جمهور یک کشور عضو، این پیام را مخابره می‌کند که نظم منطقه‌ای بیش از هر زمان دیگری شکننده است.در چنین فضایی، دولت‌های آمریکای لاتین ناگزیر به بازتعریف محاسبات امنیتی خود خواهند شد.

ترامپ پس از سرنگونی ونزوئلا، حالا با کشوری ۲۸ میلیونی، ارتشی چندصدهزار نفری، شبه‌نظامیان مسلح و اپوزیسیونی پراکنده روبه‌روست؛ جایی که یک تصمیم اشتباه می‌تواند آمریکا را به درگیری‌ای عمیق‌تر از آنچه تصور می‌شد بکشاند.اقتصاد ونزوئلا که زمانی یکی از مرفه‌ترین کشورهای آمریکای لاتین بود، در طول 20 سال گذشته فروپاشیده است و از هر پنج ونزوئلایی، یک نفر به خارج از کشور مهاجرت کرده است که یکی از بزرگ‌ترین مهاجرت‌های جهان محسوب می‌شود. برکناری مادورو که بیش از 12 سال پس از مرگ هوگو چاوز، رهبر ونزوئلا، رهبری این کشور را بر عهده داشت، می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر در این کشور 28 میلیون نفری منجر شود.

«هیچ خبری از نظم نوین جهانی نیست و اکنون وارد بی‌نظمی جهانی شده ایم. کافیست نگاهی داشته باشیم به اقدامات روسیه در اوکراین یا اقدامات چین در قبال تایوان و در نهایت نیز نوع برخوردی که ایالات متحده با ونزوئلا انجام داد. همه این‌ها نشان دهنده اوج بی‌نظمی در جهان است. توجه داشته باشید که چین، روسیه و ایالات متحده، سه عضو اصلی سازمان ملل متحد و شورای امنیت سازمان ملل متحد محسوب می‌شوند و قرار است امنیت بین الملل را حفظ کنند. اما حالا خود در حال به هم زدن امنیت جهان هستند.»

این وضعیت نه بازگشت به جنگ سردِ کلاسیک است، و نه تحقق رؤیای جهان چندقطبیِ بی‌قاعده؛ بلکه ورود به ساختاری است که درآن قدرت‌های بزرگ، پیش از برخورد، تقسیم می‌کنند - هرچند این تقسیم همواره نهایی و بدون اصطکاک نیست.