فرهنگی

مراسم نکوداشت پرویز ضیاءشهابی، استاد ممتاز فلسفه، عصر روز یکشنبه۱۵ شهریورماه در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه برگزار شد. مدت‌ها بود که در این موسسه چنین جلسه‌ای برگزار نشده بود. در این جلسه، که با حضور شمار قابل توجهی از استادان و پژوهشگران فلسفه برگزار شد، ضمن تقدیر از تلاش‌های علمی و نکوداشت شخصیت پرویز ضیاءشهابی از ترجمه جدید او با عنوان «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» که به همت انتشارات فرهنگ سیادت منتشر شد، رونمایی شد.

حسین پناهی یکی از متفاوت‌ترین چهره‌های هنر معاصر ایران بود؛ هنرمندی که در ششم شهریور ۱۳۳۵ در روستای دژکوه از توابع کهگیلویه به دنیا آمد. کودکی در فضای ساده روستایی، بعدها تأثیر زیادی بر نگاه شاعرانه و آثار او گذاشت و سادگی، تنهایی، عشق و زندگی از مهم‌ترین مضامین آثارش شدند.

از نگاه شریعتی، «وراثت» و «ثار» دو رشته درهم‌تنیده‌اند که فلسفه تاریخ اسلام را می‌سازند. حسین‌بن‌علی در این روایت، حلقه‌ای از زنجیره‌ای است که از آغاز آفرینش انسان شروع شده و تا روز داوری امتداد می‌یابد. تاریخ بشر با ثار آغاز می‌شود، با ثار پیش می‌رود و در پایان، به گفته او، به «انفجار» می‌رسد: لحظه انتقام از فرزندان طاغوت؛ لحظه‌ای که قرار است نجات، صلح و عدالت از دل خون‌خواهی سر برآورد. تا آن روز نیز، تمام زندگی انسان داستان طلب خون معرفی می‌شود.

فرشچیان رفت، اما اسب‌هایش هنوز می‌تازند؛ پرندگانش هنوز در آسمان تابلوها پرواز می‌کنند؛ فرشتگانش هنوز در میان رنگ‌ها معلق‌اند و آدم‌های آثارش همچنان در جست‌وجوی حقیقتی هستند که هنرمند تمام عمر به دنبال آن بود.او نگارگری را فقط نقاشی نکرد؛ آن را زندگی کرد.

«در سال ۲۰۱۰ وقتی برادرم را دفن کردم، همچنان طالبانی را که او را کشته بودند “برادر” خطاب می‌کردم. آرزو می‌کنم همه افغان‌ها چهار دهه رنج، مرگ و جنگ‌هایی را که از زمان تهاجم شوروی توسط قدرت‌های خارجی دامن زده شد، کنار بگذارند. تلاش می‌کنم از زاویهٔ جمهوری یا امارت نگاه نکنم. اکنون زمان پشیمانی و آشتی است. درخواست من برای همزیستی است تا خیر کشور ساخته شود: افغان‌ها حق آن را دارند.»

بدون شک، پرآوازه‌ترین میراث حاج حسین آقا ملک، «موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک» است که امروزه به عنوان یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های فرهنگی جهان اسلام و ایران شناخته می‌شود. این نهاد که در ابتدا در خانه تاریخی ملک در بازار تهران مستقر بود، به دلیل کثرت آثار و استقبال گسترده پژوهشگران، نیازمند فضایی وسیع‌تر و مدرن‌تر شد. ملک خود در زمان حیات، قطعه زمین بزرگی را در محوطه تاریخی مشق تهران (باغ ملی) از شهرداری خریداری کرد تا ساختمانی شایسته برای کتابخانه و موزه بنا شود، هرچند که ساخت این بنای عظیم سال‌ها پس از درگذشت او و در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی توسط آستان قدس رضوی محقق شد. گنجینه مکتوب این کتابخانه شامل بیش از ۱۹ هزار نسخه خطی نادر از کتاب‌های علمی، ادبی، مذهبی و تاریخی است که بسیاری از آن‌ها در دنیا منحصربه‌فرد هستند.

‌عبدالکریم سروش در یک سال اخیر تمام‌قد به دفاع از ایران و مدافعان پرداخته و به‌تازگی در یک سخنرانی، امکان جمع اسلام و لیبرالیسم را ممتنع دانسته است. به این بهانه به بررسی ریشه‌های این نظر او پرداخته‌ایم و این‌که آیا این نظر را باید تجدیدنظرطلبی سروش نسبت به افکار گذشته‌اش دانست یا نه؟

خبر درگذشت اکبر عبدی در ۶۶ سالگی، فقط خبر از دست رفتن یک بازیگر نیست؛ انگار بخشی از خاطرات چند نسل از ایرانی‌ها ورق خورد. برای خیلی‌ها، فیلم‌های او یادآور عصرهای جمعه، تعطیلات نوروز، سینمای دهه ۶۰ و ۷۰ و شب‌هایی است که یک خانواده کنار هم می‌نشستند و با نقش‌آفرینی‌هایش می‌خندیدند. اکبر عبدی در بیش از چهار دهه فعالیت هنری، صدها نقش متفاوت را بازی کرد، اما آنچه او را ماندگار کرد، فقط استعداد بازیگری نبود؛ شخصیت، جسارت و شیوه خاص نگاهش به کمدی بود.

نظریات کینز که تحت نام یک انقلاب علمی تبلیغ می‌شد، در واقع چیزی جز تکرار خطاهای منسوخ شده نبودند. بنیان اصلی نظام فکری کینز بر این فرض باطل استوار بود که ریشه تمام بحران‌ها، بیکاری‌ها و رکودهای اقتصادی در کمبود «تقاضای کل» نهفته است و راه‌حل نهایی، تزریق بی‌پایان پول، ایجاد مخارج دولتی و دستکاری نرخ بهره است. این تحلیل، یک وارونه‌نویسی آشکار از قوانین پایدار اقتصاد به شمار می‌رفت؛ کینز با نادیده گرفتن این حقیقت بنیادین که تولید واقعی و انباشت سرمایه پیش‌نیاز هرگونه رفاه و مصرفی هستند، اصرار داشت که مصرفِ صرف و حتی هدر دادن منابع می‌تواند جامعه را به سمت ثروت هدایت کند.

به تازگی کتابی با عنوان «قهرمانان گمنام بازار: ۲۴ اقتصاددان دست‌کم‌گرفته‌شده که باید بشناسید» (Unsung Heroes of the Market: The 24 Underrated Economists You Need to Know) در امریکا منتشر شده که مورد توجه پژوهشگران اقتصادی قرار گرفته است.

یکی از ویژگی‌های مهم شخصیت فرهنگی آیت‌الله خامنه‌ای، گستردگی افق ادبی او بود. در میان علاقه‌مندی‌های او، آثار نویسندگان ماجراجوی فرانسوی مانند الکساندر دوما و میشل زواکو و همچنین ادبیات داستانی معاصر ایران جایگاه ویژه‌ای داشت. در نگاه او، ادبیات یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری تخیل و انعطاف روانی انسان محسوب می‌شد.تسلط کامل او بر زبان عربی، زمینه ورودش به عرصه ترجمه را فراهم کرد. یکی از مهم‌ترین آثار ترجمه‌شده توسط او، کتاب «آینده در قلمرو اسلام» نوشته سید قطب بود. این ترجمه، تلاشی برای ایجاد پیوند میان اندیشه اسلامی معاصر و جامعه خود و همچنین گسترش افق فکری در حوزه تمدنی اسلام به شمار می‌رفت.

یکی از ویژگی‌های مهم دوران طلبگی آیت‌الله خامنه‌ای، تلاش برای ایجاد پیوند میان آموزه‌های سنتی حوزه و مسائل روز جامعه بود. او برخلاف برخی طلاب که تمام وقت خود را صرف متون درسی می‌کردند، علاقه زیادی به ادبیات، تاریخ، شعر و اندیشه‌های معاصر داشت.مطالعه آثار نویسندگان مسلمان جهان عرب، به‌ویژه سید قطب، از جمله تجربه‌هایی بود که در شکل‌گیری نگاه اجتماعی ایشان نقش مهمی داشت کما این که بعدها برخی آثار سید قطب را به فارسی ترجمه کردند؛ اقدامی که نشان می‌داد دغدغه ایشان تنها تدریس و تحصیل علوم حوزوی نبوده و نیست، بلکه انتقال اندیشه‌های نو به جامعه فارسی‌زبان نیز در منظومه فکری ایشان اثرگذار بود.

در دیدگاه کربن که متاثر از عرفان ابن‌عربی و حکمت صدرایی است، امام‌شناسی با کیهان‌شناسی پیوند خورده است. امامان پیش از آفرینشِ جهان مادی، به صورت انوار معنوی (حقیقت محمدیه یا نور ولایت) وجود داشته‌اند. امام، «انسان کامل» و واسطه فیض الهی به جهان هستی است. کربن تأکید می‌کند که امام شیعی صرفاً یک رهبر سیاسی غصب‌شده یا یک فقیه برتر نیست، بلکه او یک حاکم تکوینی و کیهانی است که قوام عالم معنوی به وجود او بستگی دارد.

در این عکس زیبا و خاص حدود ۶۳ کتاب را توانستم تشخیص بدهم و بنویسم با نام کتاب و مولف (و بعضاً مترجم). دو مورد که یکی از دو جزء را نداشت ننوشتم، یک مورد نام مولف «آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی» مشخص بود و نام کتاب مشخص نبود و یک مورد نام کتاب «شهاب‌الدین سهروردی» مشخص بود و نام مولف معلوم نبود؛ با این دوتا فهرستم ۶۵تایی می‌شد.

محتوای کپسول از مجموعه‌ای گسترده از اشیای ارسالی ایالت‌های مختلف و نهادهای ملی تشکیل شده است؛ ترکیبی که از اسناد رسمی و تاریخی تا اشیای نمادین و گاه غیرمنتظره. بخش قابل‌توجهی از محتوا را نامه‌های رسمی فرمانداران ایالت‌های آمریکا تشکیل می‌دهد؛ به‌طوری که حدود ۳۰ ایالت چنین نامه‌هایی را برای قرار دادن در کپسول ارسال کرده‌اند.