چرا کشورها در انرژی هسته‌ای سرمایه‌گذاری می‌کنند؟

به گزارش نبأخبر،انرژی هسته‌ای یکی از منابع مهم و استراتژیک تولید انرژی در جهان امروز به شمار می‌رود. این انرژی کاربردهای اقتصادی گسترده‌ای از جمله تولید انرژی برق دارد. البته برخلاف تصور رایج امروزی که انرژی هسته‌ای را فقط در زمینه نظامی یا تولید برق می‌بینند، این منبع انرژی پاک و پرقدرت، نقش مهمی در رشد و پیشرفت اقتصاد کشورها در دنیا ایفا می‌کند. از تولید برق با هزینه نسبتا پایین و پایداری بالا گرفته تا استفاده در صنایع پزشکی، کشاورزی، حمل‌ونقل و حتی شیرین‌سازی آب، انرژی هسته‌ای توانسته است جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی‌های کلان اقتصادی کشورهای مختلف پیدا کند. باتوجه به چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از سوخت‌های فسیلی و افزایش نیاز جهانی به انرژی، کاربردهای اقتصادی انرژی هسته‌ای بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. به‌طوری‌که امروزه، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی سیاست‌های انرژی در قرن بیست‌ویکم مطرح شده است.

صرفۀ اقتصادی انرژی هسته‌ای چقدر است؟

ارزیابی هزینه‌های نسبی نیروگاه‌های جدید تولید برق با استفاده از فناوری‌های مختلف، امری پیچیده است و نتایج آن به‌شدت به موقعیت مکانی بستگی دارد. زغال سنگ در کشورهایی مانند چین و استرالیا، تا زمانی که انتشار کربن بدون هزینه باشد یا به‌طور کامل محاسبه نشود، از نظر اقتصادی جذاب است و احتمالا جذاب باقی خواهد ماند. گاز نیز در بسیاری از مناطق، به‌ویژه با استفاده از نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، برای تولید برق پایه رقابتی است. ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای گران اما برای بهره‌برداری نسبتا ارزان است. در بسیاری از مناطق، انرژی هسته‌ای به‌عنوان وسیله‌ای برای تولید برق با سوخت‌های فسیلی رقابت می‌کند. هزینه‌های دفع زباله و از رده خارج کردن معمولا به‌طور کامل در هزینه‌های عملیاتی گنجانده می‌شود. اگر هزینه‌های اجتماعی، بهداشتی و زیست‌محیطی سوخت‌های فسیلی نیز در نظر گرفته شود، رقابت‌پذیری انرژی هسته‌ای بهبود می‌یابد. معیار اقتصادی اساسی برای هر نیروگاه تولید برق، هزینه تراز شده برق است. این هزینه کل ساخت و بهره‌برداری از یک نیروگاه در طول عمر آن تقسیم بر کل خروجی برق ارسال شده از نیروگاه در آن دوره است، از این رو معمولا هزینه هر مگاوات ساعت است. این روش، هزینه‌های تامین مالی بخش سرمایه را در نظر می‌گیرد.

انجمن جهانی هسته‌ای، گزارشی تحت عنوان اقتصاد انرژی هسته‌ای و ساختار پروژه را در اوایل سال 2017 منتشر کرد. این گزارش خاطرنشان می‌کند که اقتصاد نیروگاه‌های هسته‌ای جدید به‌شدت تحت تاثیر هزینه سرمایه آنها قرار دارد که حداقل 60٪ از هزینه تراز شده برق یا LCOE آنها را تشکیل می‌دهد. به جز آن، هزینه‌های بهره و دوره ساخت، متغیرهای مهمی برای تعیین هزینه کلی سرمایه هستند. افزایش هزینه‌های سرمایه‌ای هسته‌ای در برخی کشورها، با توجه به کمبود ساخت رآکتورهای جدید در کشورهای عضو OECD و معرفی طرح‌های جدید، بیشتر ظاهری است تا واقعی. طبق این گزارش، در طول 15 سال گذشته، میانگین دوره‌های ساخت‌وساز جهانی کاهش یافته است. پس می‌توان گفت پس از ساخت یک نیروگاه هسته‌ای، هزینه تولید برق پایین و به‌طور قابل پیش‌بینی پایدار است.

ظرفیت قابل بهره‌برداری انرژی هسته‌ای

طبق آمار منتشر شده از جلسه توجیهی سالانه برای جامعه مالی، ظرفیت‌های قابل بهره‌برداری در جهان طی سالیان اخیر افزایشی بوده است. به‌گونه‌ای که در سال 2024 به 9652 MWe رسیده است. این ظرفیت نشان‌دهنده میزان ظرفیتی از انرژی هسته‌ است که می‌توان به‌طور واقعی یا اقتصادی از آن برای تولید برق یا سایر کاربردهای اقتصادی استفاده نمود. جدول ذیل، تغییرات ظرفیت قابل بهره‌برداری انرژی هسته‌ای را در دنیا نشان می‌دهد.

البته این در حالی است که از انرژی هسته‌ای می‌توان برای تولید برق نیز استفاده نمود. این در حالی است که تولید برق از انرژی هسته‌ای در سال به 9455 گیگاوات ساعت رسیده است. باتوجه به پاک بودن این انرژی می‌توان ادعا نمود که انرژی هسته‌ای زیرمجموعه انرژی تجدیدپذیر محسوب می‌شود. حال می‌توان در نمودار زیر، تغییرات تولید برق را از انرژی هسته‌ای در سال‌های اخیر را مشاهده نمود.

ضریب دسترسی به انرژی نیز دیگر شاخصی است که در سال 2023 صعودی بوده است. این ضریب، شاخص فنی است که نشان می‌دهد چه درصدی از زمان، یک واحد نیروگاهی(مثلا نیروگاه هسته‌ای) آماده تولید برق است. البته این درحالی صدق می‌کند که این مورد بدون مشکل فنی، تعمیرات یا توقف برنامه‌ریزی شده باشد. این شاخص در سال 2023 به این معنا است که در بازه زمان بررسی شده(مثلا یک سال)، آن واحد نیروگاهی-در اینجا یک نیروگاه هسته‌ای- در 99.4 درصد از کل زمان، آماده تولید برق بوده است. البته آمار ذکر شده، به صورت میانگین برای دنیا است که عدد بالایی را نشان می‌دهد. این نشان‌دهنده توان بالای تولید برق نیروگاه‌های هسته‌ای در دنیا است. در جدول ذیل، تغییرات حاصل از ضریب دسترسی انرژی در سال‌های اخیر را می‌توان به صورت سالانه مشاهده نمود.

انرژی هسته‌ای؛ پاسخ بلندمدت به چالش‌های اقتصادی و زیست‌محیطی

بررسی‌های جهانی و تحلیل‌های اقتصادی نشان می‌دهد که با وجود هزینه‌های اولیه نسبتا بالا برای ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای، این نوع انرژی در بلندمدت از نظر اقتصادی بسیار مقرون‌به‌صرفه، قابل اتکا و پایدار است. نکته قابل توجه آن است که پس از احداث نیروگاه، هزینه تولید برق کاهش یافته و به سطحی پایدار می‌رسد، که خود می‌تواند امنیت انرژی یک کشور را تضمین کند. آمارهای جهانی در سال‌های اخیر نشان از رشد ظرفیت بهره‌برداری از انرژی هسته‌ای دارند، که بیانگر اعتماد روزافزون کشورهای مختلف به این فناوری است. همچنین، دسترسی بالا و مداوم نیروگاه‌های هسته‌ای به تولید برق، آن هم در سطح 99.4 درصد از کل زمان، نشان از کارآمدی بالای این فناوری دارد. این دستاورد فنی، بیانگر آن است که انرژی هسته‌ای می‌تواند به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی پیشرفت علمی و اقتصادی در دهه‌های آینده مطرح شود. در شرایطی که جهان با بحران‌های انرژی، آلودگی محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی مواجه است، انرژی هسته‌ای می‌تواند به‌عنوان یک راه‌حل کلیدی برای عبور از این چالش‌ها در نظر گرفته شود. پاک بودن، قابلیت اطمینان بالا و نقش‌آفرینی در صنایع متنوعی همچون کشاورزی، پزشکی، شیرین‌سازی آب و حمل‌ونقل، ظرفیت‌هایی هستند که باید به آنها افتخار کرد و از آنها برای رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی بهره برد. بنابراین، نگاه راهبردی به انرژی هسته‌ای نه‌تنها ضرورتی اقتصادی است، بلکه نویدبخش آینده‌ای روشن‌تر، مستقل‌تر و مقاوم‌تر برای کشورهایی است که خواهان رشد پایدار هستند. انرژی هسته‌ای، نه تهدید، بلکه یک فرصت طلایی برای شکوفایی اقتصاد است. ایران نیز باتوجه به ناترازی در حوزه برقی می‌تواند بااتکا به انرژی برق حاصل از انرژی هسته‌ای گام بلندی در راستای رفع این ناترازی بردارد.