برچسب: ژئوپولتیک

ترامپ پس از تجربه‌ی شکست سیاسی در داخل آمریکا و تضعیف چهره بین‌المللی واشنگتن، ظاهراً به تئوری قدیمی خود بازگشته است:«سیاست یعنی معامله، حتی در جنگ و صلح». اما آنچه امروز دیده می‌شود، تبدیل بحران‌ها به بستر ذخیره و جابجایی سرمایه‌های نامرئی است؛ سرمایه‌هایی که به‌عنوان «پشتیبان مذاکرات صلح» تعریف می‌شوند اما در واقع، مسیر بازچرخانی پول‌های حاصل از تجارت انرژی، فروش تسلیحات و واسطه‌گری کشورهای سوم را می‌سازند.

دولت ترامپ با اعلام بازگشت به دکترین مونرو، آمریکای لاتین را بار دیگر به‌عنوان «حیاط‌خلوت» ایالات متحده تعریف کرده است؛ رویکردی که به‌معنای عدم تحمل حضور بازیگران متخاصم یا رقیب آمریکا در این منطقه است. هرچند این سیاست از منظر حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد محل ایراد است، اما آمریکا آن را بخشی از حوزه امنیت ملی خود می‌داند و ترامپ نیز عملاً این نگاه را به وضعیت قرن نوزدهمی بازگردانده است. در چنین شرایطی، حضور ایران در ونزوئلا ـ به‌ویژه در حوزه‌های نفتی، نظامی و امنیتی ـ با مخالفت مستقیم آمریکا مواجه خواهد شد و عملاً امکان ادامه آن وجود نخواهد داشت.

در کنار رقابت آمریکا و چین، کارشناسان هشدار داده‌اند که هند نیز ممکن است در معادلات ژئوپلیتیکی مرتبط با این بندر درگیر شود، زیرا بلوچستان از نظر موقعیت جغرافیایی اهمیت راهبردی بالایی دارد. به گفته‌ی مارکی، هرچند یک بندر تجاری تحت حمایت آمریکا در گوادر تهدیدی مستقیم برای هند نخواهد بود، اما می‌تواند جایگزینی برای بندر کراچی باشد و این امر در شرایط درگیری احتمالی، توان دهلی‌نو برای مسدود کردن مسیرهای دریایی پاکستان را کاهش دهد.

کاهش اهمیت تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار ژئوپلیتیکی، یکی از تحولات راهبردی ناشی از (IMEC) است. این تنگه که همواره به‌عنوان یکی از ابزارهای فشار ایران در معادلات منطقه‌ای شناخته می‌شد، با شکل‌گیری مسیرهای جایگزین، بخشی از اهمیت خود را از دست می‌دهد و نقش ایران در امنیت انرژی جهانی تضعیف می‌شود.

دونالد ترامپ در یک کنفرانس خبری ادعا کرد که «رهبران اتحادیهٔ اروپا شوخی‌کنان مرا رئیس‌جمهور اروپا صدا می‌زنند.» این ادعا در نگاه نخست عجیب به نظر می‌رسد، اما بی‌ارتباط با واقعیت نیز نیست. نزدیک به هفت ماه است که اروپا به شکل مداوم و ناامیدانه تلاش می‌کند تا رئیس‌جمهور ایالات متحده را آرام سازد؛ تلاشی که اغلب با نمایش‌های متملقانه و آمیخته به نوعی خودتحقیرگری همراه بوده و هدف اصلی آن جلب رضایت و تغذیهٔ خودشیفتگی افسارگسیختهٔ ترامپ است.

چین، برای محافظت از سرمایه‌گذاری‌اش در ایران، ظاهراً احساس می‌کند که باید به این کشور برای بازسازی توانایی‌های نظامی‌اش کمک کند. هر کسی که با تاریخ روابط ایالات متحده و اتحاد شوروی آشنا باشد، این پویایی را به‌خوبی تشخیص می‌دهد. احتمالاً این وضعیت منطقه را امن‌تر نخواهد کرد.منافع چین در خاورمیانه حول همان ضرورتی می‌چرخد که در هنگ‌کنگ شنیدم: فروش کالا به منطقه و خرید کالا (عمدتاً انرژی) از آن. این یعنی پکن به دنبال ثبات منطقه‌ای، جریان آزاد منابع انرژی، آزادی کشتیرانی و دسترسی به بازارهاست.

این طرح در گسترده‌ترین تفسیر خود، سرزمینی از نیل تا فرات را شامل می‌شود که کشورهای متعددی را در بر می‌گیرد. طبق گزارش‌های موجود، این طرح ادعای اشغال کامل فلسطین تاریخی، اردن و لبنان را دارد. همچنین حدود ۷۵درصد از خاک سوریه ، ۴۵درصد از عراق، ۴۰درصد از عربستان و ۳۰درصد از مصر و بخش هایی از کویت را هدف قرار داده است. برخی تفاسیر افراطی‌تر حتی بخش‌هایی از ترکیه و سودان را نیز شامل می‌شوند.

ترامپ در ابتدا ولادیمیر پوتین را «نابغه» خوانده بود، در حالی‌که اوکراین را مقصر جنگ معرفی کرده و رئیس‌جمهور آن را در برابر رسانه‌های جهانی تحقیر کرده بود. اما اکنون، و به‌ویژه پس از دیدارش با ناتو در ۱۴ ژوئیه، موضعی کاملاً متفاوت اتخاذ کرده است. نخست آن‌که ترامپ اظهار داشته از پوتین «ناامید» شده است؛ زیرا رییس جمهور روسیه نه‌تنها به درخواست‌های ترامپ برای برقراری صلح بی‌اعتنایی کرده، بلکه نیروهای بیشتری را به میدان جنگ فرستاده و بار دیگر موشک‌هایی را بر سر شهرهای اوکراین فرود آورده است. دوم، ترامپ اعلام کرده که به روسیه ۵۰ روز مهلت خواهد داد تا درگیری‌ها را متوقف کند؛ در غیر این صورت، ایالات متحده تحریم‌های اقتصادی شدیدی اعمال خواهد کرد، از جمله تعرفه‌های ثانویه علیه کشورهایی که از روسیه—به‌ویژه نفت—واردات دارند. سوم، آمریکا ارسال تسلیحات به اوکراین را از سر خواهد گرفت.

چین با ارائه بسته ۱۸۰ میلیارد دلاری، تلاش دارد تا اثرات نوسانات اقتصادی و ژئوپلیتیکی را بر اقتصاد خود کاهش دهد. این اقدام، علاوه بر حمایت از رشد اقتصادی، به افزایش تقاضا برای انرژی نیز کمک کرده و بخشی از کاهش قیمت‌های اوایل مارس را جبران کرده است.چین، به‌عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان و یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی، تاثیر مستقیمی بر روندهای اقتصادی و بازارهای جهانی دارد.

تحلیل‌های ژئوپلیتیکی گسترده و حساس‌اند، اما مهندسی این واقعیت جزئی‌تر و در عین حال پیچیده و آسیب‌پذیر است. مانند ساختن پلی بر رودخانه: مسیر رودخانه قابل‌پیش‌بینی است، اما ساختن پل دشوار و پرخطر است. سیاست‌های ترامپ هم در همین چارچوب قرار می‌گیرند. او تلاش می‌کند سیستم را بازتعریف کند، هرچند نتیجه نهایی این اقدامات هنوز روشن نیست، حتی اگر نیت آن‌ها واضح باشد.

علیرضا مکی، دانشجوی مطالعات استراتژیک

اتحاد نوظهور اوراسیا یکی از مهم‌ترین تغییرات ژئوپلیتیکی است که پس از شکست نشست ترامپ-کیم در هانوی در سال ۲۰۱۹ شکل گرفته و خطرات امنیتی را به سطحی رسانده است که از زمان جنگ کره در دهه ۱۹۵۰ بی‌سابقه بوده است.

سوریه عرصه‌ای از ایدئولوژی‌ها و ادیان مختلف است که طیفی از تکفیری‌ها تا اسلام‌گرایان معتدل، سکولارها و دموکراسی‌خواهان را در بر می‌گیرد و شامل اقلیت‌های مهمی مانند مسیحیان و علویان است. هر یک از این گروه‌ها انتظارات و امیدهای متفاوتی برای آینده دارند و می‌توانند در برابر دخالت‌های خارجی آسیب‌پذیر باشند.

مهم‌ترین انتخاب ژئوپولیتیک دقیقاً چگونگی برخورد با چین خواهد بود. با اینکه اکنون اقتصاد این کشور ضعیف شده است، اما چین رقیبی تهاجمی‌تر و قوی تر به نسبت زمانی که ترامپ برای اولین بار در سال 2017 رئیس‌جمهور شد، به شمار می‌آید. او ممکن است به سرعت با یک بحران در دریای جنوبی چین مواجه شود. اینکه آیا به فیلیپین کمک می‌کند یا آن را تنها بگذارد آزمون کلیدی خواهد بود.

روابط پرتنش ترکیه با غرب و تعامل فرصت‌طلبانه آن با روسیه، بخشی از تلاش اردوغان برای بازتعریف جایگاه ترکیه در عرصه جهانی است. این کشور، مانند بسیاری از قدرت‌های میانه، سیاستی محتاطانه را دنبال می‌کند که در آن منافع مالی، اقتصادی و سیاسی در سطح بین‌المللی در اولویت قرار دارد. برای درک بهتر این روابط و پیش‌بینی آینده آن، نیاز به تحلیلی عمیق‌تر از پویایی‌های موجود است تا بتوان ترکیه را به هم‌سویی بیشتر با متحدان ناتو ترغیب کرد.