برچسب: کریدور

این طرح تنها یک پروژه حمل‌ونقلی ریلی برای کشورهای عربی نیست، بلکه ابزاری برای تحقق چندین هدف بود، تقویت امنیت انرژی برای کشورهای عربی با ایجاد مسیرهای جایگزین صادرات نفت و گاز به جای تنگه هرمز، یکپارچگی اقتصادی با کاهش‌ هزینه‌های تجاری و جذب سرمایه گذاری و ارتقای وجهه ژئوپلیتیک شورا به عنوان یک بلوک منسجم. در لایه‌ای عمیق‌تر، این طرح با روندهای گسترده‌تری مانند ابتکار «کمربند و راه» چین و توسعه کریدورهای شمال و - جنوب روسیه پروند خورد و وعده تبدیل شدن به یک هاب لجستیک جهانی را داد.

ترکیه در بحبوحه تضعیف سایر بازیگران کلیدی و نیاز بازیگران کوچک‌تر به ایجاد تعادل در برابر قدرت اسرائیل، به یک بازیگر کلیدی در خاورمیانه تبدیل شده است. روابط شکوفا بین ترکیه و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در این پویایی کلیدی است و با توسعه مسیرهای تجاری جدید آنکارا در سراسر خاورمیانه تقویت می‌شود.

در مرزهای شمال غربی ایران، آمریکا در حال بررسی طرح «مسیر ترامپ» است که می‌تواند نقش ایران را در این موقعیت جغرافیایی کاهش دهد. از سوی دیگر خبرها حاکی از آن است که روسیه تمایل خود برای مشارکت در این طرح را اعلام کرده است. به نوشته رسانه مستقل قفقاز، روز دوشنبه، علی‌اکبر ولایتی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، در دیدار با گریگور هاکوبیان، سفیر ارمنستان در تهران، از «مسیر ترامپ» انتقاد کرد. او افزود که از نگاه ایران، «مسیر ترامپ عملاً همان کریدور زنگزور است». ولایتی همچنین استدلال کرد که این مسیر می‌تواند به «حضور ناتو در شمال ایران» منجر شود؛ امری که به گفته او «خطرات امنیتی جدی برای شمال ایران و جنوب روسیه» به همراه خواهد داشت.

عربستان سعودی در قالب چشم‌انداز 2030 محمد بن‌سلمان، ولیعهد سعودی، با کاهش سختگیری‌های مربوط به سرمایه‌گذاری خارجی قصد دارد فراتر از صنعت نفت، به جذب شرکت‌های چند ملیتی اقدام کند. دولت سعودی بر لجستیک تأکید دارد و می‌خواهد عربستان به یک قطب تجاری تبدیل شود که آسیا، اروپا و آفریقا را به یکدیگر مرتبط می‌کند.

«عمر بولات» وزیر تجارت ترکیه افشا کرد که کریدور زمینی «جاده خاورمیانه» سال آینده بعد از رفع مشکلات فنی (مربوط به ویزا و بازسازی زیرساخت‌های داخل سوریه) با تمام ظرفیت خود عملیاتی خواهد شد چراکه هدف این پروژه، تسهیل عبور کامیون‌های ترکیه از خاک سوریه به مقصد اردن و کشورهای حوزه خلیج فارس است و این روابط تجاری میان ترکیه و این کشورها را تقویت می‌کند.

نباید تصور کرد که طرح تازه و میانجی‌گری جدید ترامپ در حیاط خلوت روسیه از نظر مسکو پنهان مانده است. کانال‌های تلگرامی، که به‌طور فزاینده‌ای جایگزین رسانه‌های سنتی روسیه شده‌اند، به سرعت خطرات بالقوه این توافق را تحلیل کردند. برای مثال، کانال رایبار با ۱.۲ میلیون دنبال‌کننده، ایجاد مسیر ترامپ را «بدترین سناریو» توصیف کرد که در آن ایروان از ایران جدا شده و باکو از روسیه دورتر شده و به سوی ترکیه و ایالات متحده متمایل می‌شود، که این امر می‌تواند «تسلیحات را به آذربایجان سرازیر کند».

از منظر واشنگتن، دخالت مستقیم در پروژه‌ای مانند زنگزور چند هدف را دنبال می‌کند. نخست، مهار نفوذ تاریخی روسیه در منطقه قفقاز جنوبی و جایگزینی با ترتیبات امنیتی غرب‌محور. دوم، افزایش نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیکی در مسیر اتصال دریای سیاه به دریای خزر و در نهایت آسیای مرکزی. سوم، حضور در منطقه‌ای استراتژیک در مجاورت ایران، که می‌تواند بخشی از سیاست مهار منطقه‌ای تهران نیز باشد. به‌ویژه آن‌که مسیر پیشنهادی «پل ترامپ» درست از نزدیکی مرز ایران عبور می‌کند و می‌تواند بُعد امنیتی نیز بیابد.

دالان زنگزور قرار است مناطق غربی جمهوری آذربایجان را از طریق منطقه سیونیک ارمنستان به جمهوری خودمختار نخجوان، که به‌صورت برون‌بوم در مرز ایران و ترکیه قرار دارد، متصل کند. طبق ادعای Periodista Digital، در یادداشت تفاهم میان ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ایالات متحده، این مسیر «پل ترامپ» نام‌گذاری شده است.

نگرانی ایران صرفاً به از دست رفتن یا انسداد مرز با ارمنستان محدود نمی‌شود؛ بلکه دغدغه اصلی، پیامدهای راهبردی فعال شدن این مسیر است. بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند نگرانی‌های مطرح‌شده در مورد حذف مرز ایران و ارمنستان، بیشتر برای بیان دغدغه‌های عمیق‌تر است: ازجمله افزایش نفوذ ترکیه در قفقاز، تقویت ائتلاف‌های جهان ترک‌ها، گسترش نقش ناتو در نزدیکی مرزهای ایران و کاهش وابستگی جمهوری آذربایجان به مسیرهای ترانزیتی ایران چراکه فعال شدن کریدور زنگزور، با عبور مستقیم از خاک ارمنستان، می‌تواند جمهوری آذربایجان را مستقیماً به نخجوان متصل کند و مزیت ژئوپلیتیکی ایران در این مسیر را از میان ببرد.

«کریدور داود» که قرار است زمینه‌ساز تحقق ایده «اسرائیل بزرگ؛ از نیل تا فرات» باشد، کریدوری ست که جنوب و شرق سوریه را از خط تل‌آویو - جولان - سویداء - تنف به حسکه در شمال این کشور و سپس عراق و کرانه رود فرات متصل می‌کند.

احسان موحدیان کارشناس مسائل قفقاز درباره حضور آمریکا برای ایجاد کریدور زنگزور  گفت: روزهای اخیر در قفقاز جنوبی شاهد تحولاتی بودیم که باید این تحولات مورد توجه دستگاه دیپلماسی و رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران باشد. همزمان با حضور الهام علی اف رئیس جمهور جمهوری آذربایجان در ترکیه مذاکرات دو جانبه ای بین نیکول پاشینیان و رجب طیب اردوغان و الهام علی اف و اردوغان اتفاق افتاد. همچنین پاشینیان و علی اف در ابوظبی دیدار کرده و مذاکرات پنج -شش ساعته ای برای انعقاد قرارداد صلح داشتند. اخبار جسته و گریخته ای از مذاکرات مورد اشاره منتشر شده که جای نگرانی دارد. تحولات به صورت مستقیم بر روی منافع اقتصادی و امنیت جمهوری اسلامی ایران تاثیرگزار است و ممکن است باعث خفگی ژئوپلیتیک ایران بشود.

بندر حیفا اکنون به صورت رسمی به «منطقه پرریسک» تبدیل شده است؛ وضعیتی که برای شرکت‌های بزرگ حمل‌ونقل دریایی جهان به منزله هشدار قرمز و عامل بازدارنده جدی محسوب می‌شود. این موضوع تاثیر مستقیمی بر کاهش تردد کشتی‌ها و توقف صادرات و واردات کالا دارد؛ عاملی که در کوتاه‌مدت موجب اختلال شدید در زنجیره تامین اسرائیل شده است.آمارها نشان می‌دهد بندر حیفا سالانه بیش از ۳۰میلیون تن کالا و حدود ۴/‏۱‌میلیون کانتینر را جابه‌جا می‌کرد؛ تامین‌کننده عمده نیازهای سوخت، دارو، تجهیزات صنعتی و کالاهای اساسی رژیم صهیونیستی بود. تعطیلی این بندر، آسیب‌های زنجیره‌ای از کمبود کالاهای حیاتی تا افزایش فشارهای تورمی و رکود اقتصادی را به دنبال خواهد داشت.

 اتفاقات اخیر بار دیگر نشان داد که پروژه‌های بلندپروازانه اقتصادی بدون پشتوانه امنیتی، فاقد پایداری راهبردی هستند. IMEC اگرچه در ظاهر طرحی اقتصادی است، اما وابستگی کامل به ثبات منطقه‌ای دارد.

تشکیل سازوکار ۳+۳ (ایران، ترکیه، روسیه + آذربایجان، ارمنستان، گرجستان) اگرچه در ظاهر مسیری برای گفت‌وگوی منطقه‌ای است، اما اختلافات بنیادین میان اعضا آن را به ساختاری شکننده تبدیل کرده است. محسن پاک‌آیین می‌گوید که حتی در این چارچوب نیز اختلافات جدی باقی است و نباید نسبت به آن خوش‌بین بود. این سازوکار بدون توافق واقعی بر سر اصول بنیادین، به جای حل بحران‌ها، صرفاً نقش مسکّن دارد.

سیاست خارجی کشور باید با در نظر گرفتن شرایط پیرامونی تدوین شود تا از این موقعیت در چارچوب نظم بین الملل و بیشترین تعامل با همسایگان جایگاه کشور را ارتقا و سبب همگرایی منطقه ای گردد. در سالهای دهه گذشته بویژه در «سند چشم انداز ۲۰ ساله» به این مهم توجه شده است، هرچند با دشواری هایی که بیشتر شرایط تحمیلی و تحریمی از سوی محیط بیرونی بوده، امکان بهره مندی و همگرایی منطقه ای در محیط پیرامونی کمتر میسر شده است.