برچسب: استراتژیک

جزیره خارک در فاصله کمتر از ۳۰ کیلومتری (۲۰ مایل) از ساحل ایران واقع شده و به دلیل ساختار زمین‌شناختی و عمق مناسب آب‌های اطرافش، تنها نقطه‌ای در خلیج فارس است که سوپرتانکرها و نفت‌کش‌های غول‌پیکر می‌توانند به آن پهلو بگیرند. اکثر خطوط لوله زیردریایی ایران نفت خام تولیدی کشور را به مخازن ذخیره‌سازی خارک، با ظرفیت برآورد شده حدود ۳۰ میلیون بشکه، منتقل می‌کنند.

وقتی ترامپ فرمان آغاز جنگ علیه ایران را صادر کرد، آن را «گشت و گذاری» نامید که تنها چند هفته طول خواهد کشید. شش ماه بعد، این درگیری به کابوسی برای تقریباً همه کسانی که حتی از راه دور درگیر آن بودند، تبدیل شده است. اکنون اگر چه اهداف جنگی ترامپ محقق نشده، این اهداف همچنان در حال تغییر هستند: از درخواست اولیه تسلیم کامل ایران، تغییر رژیم و کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای، تا درخواست‌های اخیر که صرفاً بر بازگشایی تنگه هرمز و مهار برنامه هسته‌ای متمرکز است.

مقامات ایرانی تهدید کرده‌اند که در صورت تداوم محاصره، به سمت موضع «کاملاً تهاجمی» در خلیج فارس حرکت خواهند کرد.تحلیل‌گران بر این باورند که محتمل‌ترین سناریو، وارد شدن به یک دوره طولانی از «رویارویی‌های متناوب» است. اگرچه هیچ‌یک از طرفین تمایلی به ورود به یک جنگ فراگیر منطقه‌ای ندارند، اما بی‌اعتمادی عمیق و نبود کانال‌های دیپلماتیک فعال، خطر خطای محاسباتی را به‌شدت افزایش داده است.

توافق اتمی آمریکا و عربستان سعودی یک بازی چندوجهی و پرریسک است. از یک سو واشنگتن به دنبال منافع اقتصادی چند میلیارد دلاری و تعمیق نفوذ استراتژیک خود در خاورمیانه است؛ از سوی دیگر ریاض می‌خواهد به انرژی هسته‌ای و توانمندی‌های پیشرفته دست یابد. اما ورود شروط جدید ترامپ درباره عادی‌سازی روابط با اسرائیل، مخالفت‌های شدید مقامات تل‌آویو و بررسی‌های سخت‌گیرانه در کنگره آمریکا نشان می‌دهد که این توافق تا نهایی شدن، مسیر هموار و آسانی پیش‌رو نخواهد داشت.

چین در سال گذشته میلادی به صورت پنهانی میزبان دوره‌های آموزش نظامی برای نیروهای مسلح روسیه بوده است. این برنامه عملیاتی که با فرمان مستقیم آندری بلوسوف، وزیر دفاع روسیه اجرا شد، دست‌کم چهار ژنرال ارشد از هر دو کشور را درگیر کرده است. حضور مقامات عالی‌رتبه نظامی در برنامه‌ای که با جنگ اوکراین پیوند خورده است، اهمیت استراتژیک این ائتلاف را برای مسکو و پکن نشان می‌دهد؛ اتحادی که با وجود انکارهای مکرر پکن، موجی از هشدار و نگرانی را در پایتخت‌های اروپایی برانگیخته است.

اهمیت باب‌المندب کمتر از هرمز نیست. این تنگه مسیر اصلی انتقال کالا از آسیا به اروپا و یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی به بازارهای غربی است.تجربه سال‌های اخیر نشان داد که حتی ناامن شدن این آبراهه نیز می‌تواند شرکت‌های کشتیرانی را مجبور به تغییر مسیر کند؛ اقدامی که زمان حمل کالا را تا چند هفته افزایش داده و هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به شدت بالا برده است.

تنگه هرمز همچنان یک کارت ژئواستراتژیک کلیدی در این وضعیت پیچیده است و ایران سعی دارد از آن به عنوان یک نقطه اهرم استفاده کند. ایران معتقدست ایالات متحده نه تنها در تنگه هرمز، بلکه در لبنان و همچنین با اعمال مجدد تحریم‌های نفتی، توافق را نقض می‌کند.در مجموع، آنچه از طرف ایرانی می‌شنویم، پیامی دوجانبه است: از یک سو، آمادگی برای رویارویی و آمادگی کامل برای یک جنگ گسترده‌تر - یک جنگ فرسایشی - و از سوی دیگر، در را برای دیپلماسی باز گذاشته‌ شده است.

بحران اخیر نشان می‌دهد که روابط آمریکا و اسرائیل وارد مرحله‌ای از تنش‌های مدیریتی و اختلاف در محاسبات راهبردی شده است. هرچه اسرائیل بیشتر به‌اقدامات یکجانبه روی آورد و آمریکا بیشتر بر مهار تنش و حفظ مسیر دیپلماسی تاکید کند شکاف میان دوطرف عمیق‌تر خواهد شد. برای ایران این وضعیت می‌تواند یک فرصت ژئوپلیتیکی مهم برای کاهش فشارهای بین‌المللی، تقویت ابتکارهای دیپلماتیک و افزایش قدرت چانه‌زنی در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی فراهم آورد.

اگرچه امروز نگاه‌ها به پکن دوخته شده است، اما واقعیت آن است که یکی از تعیین‌کننده‌ترین متغیرهای این موازنه، در تهران قرار دارد؛ جایی که سرنوشت یک بحران منطقه‌ای، به‌تدریج به آزمون آینده نظم جهانی در حوزه اقتصاد و امنیت بین‌الملل تبدیل شده است. چراکه در این میان، «ایران صرفاً یک بازیگر ژئوپلیتیکی نیست، بلکه یکی از منحصربه فردترین واحدهای تاریخیِ دارای حافظه تمدنی مستقل در برابر یکنواخت‌سازی نظم جهانی است».

این موشک با ترکیب سرعت مافوق صوت، توان حمل چند کلاهک هسته‌ای و قابلیت نفوذ به سامانه‌های دفاعی، پیامدهای جدی برای امنیت جهانی دارد و توجه سیاست‌مداران و تحلیلگران را به خود جلب کرده است. آینده امنیت بین‌المللی به شدت تحت تأثیر رقابت‌های فناوری و نظامی است که کشورها برای حفظ برتری استراتژیک دنبال می‌کنند.

مسیر حمل و نقل بین‌المللی ترانس خزر – که بیشتر به عنوان کریدور میانی شناخته می‌شود – از چین و آسیای مرکزی در سراسر دریای خزر، از طریق قفقاز جنوبی، از طریق ترکیه و به اتحادیه اروپا امتداد دارد. این ایده جدیدی نیست. آنچه جدید است، فوریتی است که با آن برخورد می‌شود: نه به عنوان یک وسیله تجاری، بلکه به عنوان زیرساخت ژئوپلیتیکی، قطعه‌ای از معماری که قادر است همزمان به دو وابستگی متمایز اروپایی رسیدگی کند.

تنگه هرمز به کانون اصلی یک «تعلیق راهبردی» تبدیل شده است؛ وضعیتی میان جنگ و صلح که در آن، نه تنش‌ها پایان یافته و نه مسیر توافق نهایی هموار شده است. آینده این شرایط، بیش از هر چیز به برتری دیپلماسی بر منطق تقابل و توان طرفین در مدیریت این موازنه شکننده بستگی دارد.

تنگه هرمز دیگر صرفاً یک مسیر تجاری نیست؛ بلکه به صحنه‌ای از یک جنگ فرسایشی دریایی تبدیل شده که پیامدهای آن نه‌تنها برای بازیگران منطقه، بلکه برای کل اقتصاد جهانی قابل توجه خواهد بود.

بحران انرژی اروپا پس از اختلال در تنگه هرمز، بیش از آنکه صرفا یک شوک مقطعی باشد، نشانه‌ای از یک تغییر عمیق در معادلات ژئوپلیتیک انرژی است؛ تغییری که از منظر منافع ملی ایران، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای بازتعریف نقش منطقه‌ای و جهانی ایجاد می‌کند. وابستگی ساختاری اتحادیه اروپا به مسیرهای دریایی به‌ویژه تنگه هرمز نشان می‌دهد که امنیت انرژی این قاره به‌شدت به متغیرهایی خارج از کنترل خود وابسته است. این وابستگی، در شرایط بحران به یک نقطه ضعف راهبردی تبدیل می‌شود که ایران به‌طور طبیعی در مرکز آن قرار دارد.

محاصره دریایی ترامپ نشان دهنده یک تغییر ناگهانی از استراتژی واشنگتن در اجازه دادن به ایران برای ادامه صادرات نفت است، چرا که دولت ترامپ تاکنون به شدت به دنبال آرام کردن بازارهای انرژی بوده است. همچنین تلاش‌های فروانی وجود داشته تا ضررهای تولیدی کشورهای خلیج فارس خود را که در نتیجه بسته شدن تنگه و حملات ایران به تأسیسات نفت و گاز آنها متحمل شده‌اند، جبران شود.