برگی از تاریخ

گفته شده سیدمحمود طالقانی در شب هجدهم شهریور ۱۳۵۸ با سفیر شوروی در ایران ملاقات می‌کند که تا ۱۲ شب هم طول می‌کشد. این ملاقات در خانه‌ای برگزار می‌شود که علی گلزاده غفوری و محمد مجتهد شبستری در آن حضور داشتند. بعد از شام به بستر می‌رود و با درد قفسه سینه بیدار می‌شود، اما با داروی خانگی آرام می‌گیرد و باز به رختخواب می‌رود؛ اما دیگر بلند نمی‌شود. مرگ او را مشکوک دانسته اند.

ریسعلی دلواری به نمادی از مبارزات ملی ـ میهنی تبدیل شده است که در هر دوره و برهه زمانیی و همزمان با هرگونه تعدی و تجاوز دشمنی نوظهور، ایرانیان را با هرگونه تفکر و تفاوت نظری و قومی ای برای دفاع از تمامیت ارضی این سرزمین یکدل و یکصدا می نماید. حافظه و خرد جمعی ایرانیان در همواره تاریخ خود دفاع از کیان خود را محترم و فرزندان قهرمانی را که در دامان خود پرورش داده است تا همیشه در این حافظه ماندگار نگاه خواهد داشت.

در طرح ربودن امام صدر در لیبی دستگاه‌های اطلاعاتی امریکا، انگلستان، مصر، عربستان و طبیعتاً دستگاه‌هایی در لبنان و نیز ساواک شاه در آن دست داشته‌اند.اینک که ۴۶ سال از ناپدید شدن امام موسی صدر می‌گذرد بزرگ‌ترین آرمان وی، یعنی مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی طی یک جبهه متحد و گسترده‌ای سراسر منطقه را در برگرفته و هرچند خود وی در صحنه حضور ندارد، اما شاگردان و پیروان مکتبش این آرمان را به منصه ظهور رسانده‌اند و سید حسن نصرالله دبیر کل حزب‌الله لبنان در چهل و یکمین سالگرد ربوده شدن امام صدر گفت: «پیروزی‌های امروز و دهه‌های گذشته ما تا حد زیادی به برکت حضور این امام و رهبر، سید موسی صدر، در لبنان است و به برکت و فریاد بلند و چهره پرنور و نهضت ایمانی و جهادی و پروژه اسلام‌گرایی و میهن دوستی و نفس گرم اوست».

او در این پیام، وقایع ۲۸ مرداد را «قیام آزادی‌بخش» نامید و از کسانی که در سرنگونی دولت مصدق مشارکت داشتند، ستایش کرد. شاه همچنین از لزوم اجرای قانون درباره «تجاوزات» به قانون اساسی و دیگر اقداماتی که آن‌ها را تخلف می‌دانست سخن گفت و در پایان، با اعلام اعتماد به سرلشکر فضل‌الله زاهدی، از برنامه‌های دولت جدید برای «ترمیم خرابی‌ها» و انجام اصلاحات حمایت کرد.

وقتی به زندگی فریتز هابر نگاه می‌کنیم، وسوسه می‌شویم که او را در یکی از دو کفه ترازو بگذاریم: قهرمانی که قحطی را از جهان راند، یا تبهکاری که مرگ‌بارترین تسلیحات شیمیایی را به میدان نبرد آورد. اما هابر بیش از هر قضاوت سیاه‌وسفیدی، تجسمی از شمشیر دولبه‌ی علم است.مسیر کشف استخراج نیتروژن از هوا و توسعه‌ی سلاح‌های شیمیایی، مسیری بود که علم در آن دوران به‌ناچار طی می‌کرد و اگر هابر نبود، دانشمندان دیگری این راه را هموار می‌کردند.همان‌طور که نیترات آمونیوم می‌تواند هم ضامن بقای نیمی از جمعیت جهان باشد و هم عامل ویرانی یک شهر، هر دستاورد علمی، همیشه پتانسیل دوگانه‌ی تعالی و تباهی را به همراه خود می‌آورد و این وجدان جمعی بشری است که جهت حرکت آن‌ها را تعیین می‌کند.

با تلگرام تبریکی که روز شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۵۰ یک ساعت پس از اعلام استقلال بحرین از جانب شاه به عنوان شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه امیر بحرین مخابره شد، ایران نخستین کشوری بود که استقلال بحرین را به رسمیت شناخت. منابع وزارت خارجه فردای آن روز یعنی روز یکشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۵۰ تایید کردند که پیام تبریک شاه را که به مناسبت اعلام استقلال بحرین برای شیخ عیسی مخابره شد می‌توان به عنوان به رسمیت شناختن استقلال بحرین از جانب ایران تلقی کرد و نیازی به صدور اعلامیه دیگری نیست.

در ۶ اوت ۱۹۴۵ [۱۵ مرداد ۱۳۲۴]، ایالات متحده اولین و تنها کشوری شد که در زمان جنگ از سلاح اتمی استفاده کرد؛ آن‌ها یک بمب اتمی را روی شهر هیروشیمای ژاپن انداختند. بر اثر انفجار، حدود ۸۰ هزار نفر مستقیماً جان باختند و ۳۵ هزار نفر دیگر نیز زخمی شدند. دست‌کم ۶۰ هزار نفر دیگر نیز تا پایان سال بر اثر عوارض ناشی از بارش‌های اتمی (گرد و غبار رادیواکتیو) جان خود را از دست دادند.هرچند انداختن بمب اتمی بر ژاپن به جنگ جهانی دوم پایان داد، بسیاری از مورخان بر این باورند که این رویداد جنگ سرد را نیز شعله‌ور کرد.

امروز، ترومن به خاطر لغو تبعیض نژادی در ارتش ایالات متحده و تمایلش برای انتصاب سیاه‌پوستان به مقام‌های برجسته در دولت، به نیکی یاد می‌شود. باورِ ترومن به رفاه آمریکا در داخل و نفوذ آن در خارج، و تصمیم او برای استقرار بمب‌های اتمی علیه ژاپن — که منجر به مسابقه تسلیحات هسته‌ای بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی شد — همچنان یکی از معدود لکه‌های مهم در کارنامه او باقی مانده است. با این حال، استدلال ترومن را می‌توان بر اساس تجربیات او در میدان‌های جنگ بزرگ به راحتی درک کرد.

وقتی در ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱، مذاکرات دکتر محمد مصدق با محمدرضا شاه پهلوی بر سرِ تصدی وزارت جنگ به بن‌بست رسید و نخست‌وزیرِ محبوب ملی استعفا داد، شاه بی‌درنگ احمد قوام (قوام‌السلطنه) را به قدرت رساند. قوام با صدور بیانیه‌ای تند و تهدیدآمیز که بوی سرکوب و محاکم انقلابی می‌داد، تلاش کرد فضایی از رعب و وحشت ایجاد کند؛ اما این تهدیدها، آتش خشم فروخورده جامعه را تیزتر کرد. با اعلام جهاد آیت‌الله کاشانی و هم‌پیمانی نیروهای ملی، تهران خود را برای یک رویارویی بزرگ آماده ساخت.

از آذرماه سال ۱۳۶۱ استفاده از عوامل شیمیایی کشنده به‌صورت پراکنده افزایش یافت. در سال ۱۳۶۲ نیز گزارش‌هایی از به‌کارگیری این جنگ‌افزارها در پیرانشهر و حوالی پنجوین منتشر شد.پس از عملیات والفجر ۸ در سال ۱۳۶۴، استفاده از مواد شیمیایی از سوی عراق به شکل قابل توجهی افزایش یافت. در این دوره حدود ۷۰۰۰ گلوله توپ و خمپاره حاوی مواد سمی به سوی مواضع نیروهای ایرانی شلیک شد و طی ۲۰ روز بیش از ۱۰۰۰ بمب شیمیایی در مناطق عملیاتی فرو ریخت.

در دو سال اخیر، با تشدید بحران‌های منطقه‌ای و داخلی، از جمله جنگ در غزه و حملات مستقیم به خاک ایران، احمدی‌نژاد به شکلی معنادار سکوت کرده است. این سکوت، در تضاد آشکار با شخصیت پیشین اوست که هرگز از ابراز عقاید و مواضع جنجالی‌اش ابایی نداشت. در اوج منازعات و بحران‌ها، در حالی که بسیاری از شخصیت‌های سیاسی داخلی و خارجی واکنش نشان داده‌اند، احمدی‌نژاد ترجیح داده است که در سایه باقی بماند. حتی حملات احتمالی به منزل او نیز نتوانست این سکوت را بشکند.

نهرو در طول نخست‌وزیری خود، مانند یک غول در صحنه سیاسی هند قدم می‌زد؛ اما هرگز اراده سیاسی خود را تحمیل نکرد. او وزرای ارشد را انتخاب نکرد، بلکه به سازمان‌های حزبی در سطح ایالت اجازه داد تا رهبران خود را انتخاب کنند. وقتی دادگاه‌ها برنامه‌های اصلاحات ارضی او را به چالش کشیدند، به جای انتقاد از قضات، اصلاحات قانون اساسی را انتخاب کرد.

۵ خرداد ۱۴۰۵ خورشیدی داستان نفت ایران ۱۱۸ ساله می‌شود. البته قبل از آن هم ایرانیان با این ماده سیاه بدبو در حد اولیه آشنا بودند اما از مصارف گسترده و قابلیت کلان آن هرگز و نهایت این که چنان که برخی نوشته‌اند ایل هایی از این ماده برای درمان زخم خران خود استفاده می کردند! این روزها که همه جا صحبت از انتقال نفت و اهمیت انرژی است جا دارد به بهانه این ۱۱۸ سالگی ببینیم چگونه شروع شد تا به اینجا رسید.

در ۱۶ سالی که با نخستین زندان شدنم آغاز شد و با بیرون آمدن از تبعیدگاه در جریان انقلاب اسلامی پایان یافت، روحانیون به صورت گسترده‌ای بازداشت شدند. تعداد روحانیون بازداشتی در این مدت به نسبت از تعداد بازداشتی‌های هر یک از گروه‌های سیاسی دانشگاهی یا بازاری بیشتر بود، حتی گاهی تعداد آنها از تعداد بازداشتی‌های سیاسی کل گروه‌ها بیشتر می‌شد

طرح مارشال و اصل چهار، دو بال دیپلماسی توسعه آمریکا بودند که جهان ویران‌شده پس از جنگ جهانی دوم را نه‌تنها از خاکستر برکشیدند، بلکه به مدار نفوذ واشنگتن واداشتند. اروپا صنعتی شد، جنوب جهانی به سمت مدرنیته گام برداشت و دلار مثل خون در رگ‌های اقتصاد جهانی جاری شد؛ اما این رستاخیز، سایه‌های بلند وابستگی، نابرابری و تقابل ایدئولوژیک را نیز برجای گذاشت. جهانی که ترومن به ارث گذاشت، دیگر هرگز همان ویرانه ۱۹۴۵ نبود؛ بلکه صحنه‌ای دوقطبی شد که در آن، هر کمک اقتصادی، ابزار قدرت آمریکا را نیز افزایش می‌داد. اصل چهار به پایان رسید، اما منطق آن ترکیب توسعه و مهارت تا قرن‌ها سیاست خارجی واشنگتن را هدایت کرد و نظم جهانی را به نفع ابرقدرت نوظهور بازآرایی نمود.